Keywords: kanser taramaları, pandemi, post pandemi

Aim:

Erken teşhis, kanser morbidite ve mortalitesini azaltmada en kritik faktördür. Kanser taramaları, erken teşhis yoluyla yaşam kalitesini ve süresini artıran stratejik müdahalelerdir. COVID-19 pandemisi sağlık kaynaklarının yeniden yapılandırılması ve bireylerin hastaneden kaçınma davranışları nedeniyle dünya genelinde tarama programlarını sekteye uğratmıştır. Bu çalışma Kırklareli ilinde 2017-2025 yılları arasında meme, serviks ve kolorektal kanser tarama oranlarındaki değişimi inceleyerek, pandeminin etkisini ve post-pandemi dönemindeki geri kazanım başarısını değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Method:

Çalışmada, 2017-2025 yılları arasını kapsayan Kırklareli İl Sağlık Müdürlüğü kanser tarama verileri retrospektif olarak analiz edilmiştir. KETEM ve Aile Sağlığı Merkezleri tarafından yürütülen taramalar (Mamografi, HPV-DNA ve GGK) hedef nüfusun taranma oranları üzerinden incelenmiştir. Veriler; Pandemi Öncesi (2017-2019), Pandemi Dönemi (2020-2022) ve Pandemi Sonrası (2023-2025) olarak üç döneme ayrılarak karşılaştırılmıştır.

Results:

Tüm kanser tarama türlerinde pandeminin ilk yıllarında (2020-2021) dramatik düşüşler gözlenmiştir. En belirgin gerileme kolorektal kanser taramalarında yaşanmış olup, 2017’de %28,01 olan oran 2020’de %4’e düşmüştür. Meme kanseri taramaları 2020'de %6,2 ile en düşük seviyeyi görmüş, serviks kanseri ise 2021'de %9'a gerilemiştir. 2022 yılı itibarıyla başlayan toparlanma süreci, 2024 ve 2025 yıllarında ivme kazanarak devam etmiştir. 2025 yılı sonuçlarına göre; kolorektal kanser taramaları %37,6 ile çalışma döneminin en yüksek seviyesine ulaşırken, meme kanseri (%23,1) ve serviks kanseri (%37,4) taramaları da pandemi öncesi bazal değerleri yakalamış veya aşmıştır.

Conclusions:

Kırklareli ili verileri, pandeminin kanser taramaları üzerinde yarattığı azalışın ardından 2025 yılı itibarıyla güçlü bir geri dönüş sergilendiğini ortaya koymaktadır. Özellikle kolorektal kanser taramalarındaki artış, halk eğitimi çalışmalarının ve birinci basamak sağlık hizmetlerine verilen önemin başarısını göstermektedir. Ancak 2020-2022 arası dönemde taranmayan popülasyondaki olası vaka artışlarını önlemek adına, riskli gruplara yönelik tarama davetlerinin ve farkındalık çalışmalarının sürdürülmesi önerilmektedir.