Keywords: aile hekimliği , dijital sağlık okuryazarlığı, temellendirilmiş kuram, omega-3 takviyeleri, YouTube sağlık içerikleri, içerik analizi

Aim:

Bu araştırmanın amacı, YouTube’daki Omega-3 takviyesi videolarında yer alan örtük mesajları, anlam katmanlarını ve içerik üreticilerinin motivasyonlarını temellendirilmiş kuram (Grounded Theory) yaklaşımıyla analiz ederek; verilerden yola çıkıp dijital sağlık anlatılarının izleyiciyi nasıl yönlendirdiğine dair soyut, genel bir süreç ve etkileşim kuramı (teorisi) geliştirmek ve bu modeli aile hekimliği perspektifinden açıklamaktır.

Method:

Çalışma, verilerden tümevarımsal bir yaklaşımla substantif bir teori inşa etmeyi hedefleyen temellendirilmiş kuram deseninde tasarlanmıştır. Veri toplama ve analiz eşzamanlı yürütülmüş; teorik örnekleme (theoretical sampling) stratejisiyle Google Trends verilerince öne çıkan 'omega 3 supplements' ve 'fish oil' anahtar kelimeleriyle, algoritma taraflılığını ekarte eden yeni bir kullanıcı profilinden seçilmiştir. Son 5 yıla ait 4-20 dakikalık İngilizce videolar incelenmiş; reklam içerikliler dışlanarak teorik doygunluğa ulaşılana dek örneklemeye devam edilmiştir.Veriler sürekli karşılaştırmalı yöntem (constant comparative method) ile analiz edilmiştir. İki bağımsız araştırmacı (ve uzlaşı için üçüncü bir araştırmacı) tarafından yürütülen açık , eksenel ve seçici kodlama aşamalarından geçirilerek temel kategoriler ve bu kategoriler arası ilişkiler (hipotezler) geliştirlmiştir.

Results:

Analizler sonucunda, sürecin merkezini oluşturan "Dijital Sağlık Anlatısının Döngüsel İnşası" çekirdek kategorisi (core category) ve buna bağlı dört ana kategori (Bilgi Aktarımı, Kişisel Deneyimler, Sağlık Pratiği, Ürün Karşılaştırması) saptanmıştır. Modelin işleyişi; bilimsel terminolojiyle güven zemini oluşturan "Bilgi Aktarımı" ile başlamakta, "Kişisel Deneyimler" ile duygusal bağ kurularak somutlaştırılmaktadır. Bilgiler "Sağlık Pratiği" üzerinden günlük rutinlere dahil edilerek uygulanabilir davranışlara dönüştürülmekte; son aşamada ise " Ürün Karşılaştırması" biyoyararlanım ve marka farklarıyla ticarileşerek izleyicinin tüketim davranışını doğrudan yönlendirmektedir. Bulgular; verilerden temellendirilerek üretilen; bilgiden güvene, güvenden deneyime, deneyimden davranışa ve davranıştan tüketime uzanan döngüsel bir teori/model oluşturmaktadır

Conclusions:

Araştırma, YouTube’daki Omega-3 içeriklerinin salt bilgi aktarmadığını; tıbbi bilgi ile kişisel deneyimin iç içe geçtiği hibrit bir süreç yarattığını göstermektedir. Aile hekimliği açısından bu bulgular; dijital kaynaklı bilgilerin eleştirel sorgulanmasının ve hekim-hasta arasındaki güven temelli iletişimin kritik önemini ortaya koymaktadır. Aile hekimleri, bu yönlendirici süreci tanıyarak hastanın karar verme mekanizmasında aktif rehberlik rolü üstlenmelidir.