Keywords: Bağımlılık, yeni dünya, etik

Aim:

Aldous Huxley Cesur Yeni Dünya romanında ütopik olarak oluşturduğu iki dünya arasındaki toplumsal yapıyı farklı karakterler ile sunar. Burada yeni dünyada uyuşturucu olarak kurguladığı “soma” kullanılmaktadır. Bu çalışmada soma kullanımı ve bağımlılık ekseninde kavramsallaştırmak; bağımlılığın yalnız bireysel düzeyde değil, sistem/kurum/toplum düzeyinde nasıl üretilebildiğine ilişkin tıbbi ve etik çıkarımlar geliştirmek amaçlandı.

Method:

Bu çalışmada kaynak olarak Aldous Huxley’nin Cesur Yeni Dünya romanının İthaki Yayınevince çıkarılan Türkçe çevirisi kullanıldı. Yakın okuma tekniği kullanılarak roman karakterlerinin tutum ve davranımları ile toplumsal dinamikler bağımlılık ekseninde (kontrol kaybı, öncelik kayması, olumsuz sonuçlara rağmen sürdürme, aşerme/kaçınma davranışları ve duygu düzenleme) değerlendirildi.

Results:

Cesur Yeni Dünya romanında daha gelişmiş ve modernize bir dünya ile Kızılderili dünyası ütopik olarak oluşturulmuştur. Yeni dünya da soma yaygın olarak kullanılan bir uyuşturucu türü olarak karşımıza çıkar. Soma romanda, gerilim ve rahatsızlık anlarında hızlı rahatlatıcı olarak devreye giren bir duygu düzenleme aracıdır; zamanla kişinin kaçış rutini hâline gelir. Soma kullanımının her yerde kolay ve sıradan oluşu, kullanmamayı gerçekçi bir seçenek olmaktan çıkarır; böylece kontrol kaybı yalnız bireysel değil, sistemin kurduğu bir şekilde ilerler. Soma aynı zamanda toplumsal uyumu sürdürmenin aracı olarak ödüllendirildiği için, özerklik ve eleştirel farkındalık arka plandadır. Zararların görünmezleşmesi dikkat çekicidir: kısa vadeli sorunsuzluk, uzun vadede duygusal körelme ve sorun çözme kapasitesini etkiler. Sonuçta bağımlılık, romanda sadece kişi–madde hattında değil, kişi–madde–toplum üçgeni içindedir.

Conclusions:

Cesur Yeni Dünya, bağımlılığı kişisel irade zaafına indirgemeden; erişilebilirlik, normlar, kurumsal teşvik ve etik boyutlarıyla tartışmaya açan güçlü bir anlatıdır. Tıp eğitimi açısından roman; bağımlılığın duygu düzenleme işlevini, zarara rağmen sürdürme ve normalleştirme mekanizmalarını, klinik kararların özerklik–yararlılık–adalet dengesi içinde değerlendirilmesi gereğini öğretmek için kullanılabilir.