Keywords: Quaternary Prevention, Family Medicine, Medicalization, Overdiagnosis, Qualitative Research (Dördüncül Koruma, Aile Hekimliği, Medikalizasyon, Aşırı Tanı, Nitel Araştırma)

Aim:

Bu çalışmanın amacı, aile hekimlerinin sağlıklı bireylerden gelen tetkik taleplerini dördüncül koruma (P4) prensipleri çerçevesinde nasıl yönettiklerini, bu süreçte kullandıkları iletişim stratejilerini ve karşılaştıkları sistemsel bariyerleri "pilot" nitel veriler ışığında incelemektir.

Method:

Fenomenolojik nitel araştırma tarzındaki bu pilot çalışma için farklı mesleki kıdemlere sahip (25 yıl ve 9 yıl) iki aile hekimi ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde; hasta motivasyonları, tetkik reddetme stratejileri, P4 ilkelerinin poliklinik şartlarındaki uygulanabilirliği ve hekimlerin mesleki tatmin düzeyleri sorgulanmıştır.

Results:

Katılımcılar, tetkik taleplerinin tıbbi bir ihtiyaçtan çok "içini rahatlatma", "onaylatma" ve "güvende hissetme" gibi psikolojik motivasyonlarla (medya etkisi, anxieté) yapıldığını belirtmiştir. Hekimlerin gereksiz talepleri yönetmede "tıbbi gerekçe yok" diyerek süreci kısa tutma veya hastayla kurulan "güven ilişkisini" argüman olarak kullanma stratejilerini benimsediği saptanmıştır. Günlük 100-130 hasta yükü ve sistemin "ilaç yazan doktor iyidir" şeklindeki örtülü baskısı, P4 ilkelerinin uygulanmasını imkansız kılan temel bariyerler olarak öne çıkmaktadır. Hekimlerin ideal olan tıbbi endikasyonlar ile sistemin "memnuniyet odaklı" dayatmaları arasında etik bir çatışma yaşadıkları görülmüştür.

Conclusions:

Dördüncül koruma(P4), birinci basamakta yaşamsal bir öneme sahip olmasına rağmen aşırı başvuru oranları ve zaman kısıtı nedeniyle baskılanmaktadır. Hekimlerin "zarar vermeme" ilkesini sürdürebilmeleri için bireysel çabaların ötesinde, sistem düzeyinde yapısal düzenlemelere ve hekim özerkliğini koruyacak politikalara ihtiyaç duyulmaktadır.